'Please don't ask me to fit in. Help me to belong'
Deze quote verwijst naar het belangrijke verschil tussen fitting in en belonging. Waar fitting in gaat over jezelf aanpassen om bij een groep te passen, verwijst belonging naar het gevoel dat je ergens bij hoort en geaccepteerd wordt om wie je daadwerkelijk bent.
Bij fitting in verandert iemand zichzelf of zijn gedrag om geaccepteerd te worden door een bepaalde groep. Dit voortdurend aanpassen kan veel energie kosten en kan ten koste gaan van het gevoel van eigenheid. Bij belonging gaat het juist om je gewaardeerd en geaccepteerd voelen zoals je bent, zonder dat je jezelf daarvoor hoeft te veranderen.
Dit onderscheid is met name relevant tijdens de adolescentie. In deze levensfase staat de ontwikkeling van de identiteit sterk op de voorgrond en zijn jongeren volop bezig met de vraag: Wie ben ik en waar hoor ik bij? Persoonlijke eigenschappen, interesses en ervaringen kunnen hierbij zowel een positieve als een negatieve invloed hebben op de identiteitsontwikkeling. Het vinden van een groep waarin iemand zich thuis voelt, kan een uitdaging zijn. Tegelijkertijd is de behoefte om onderdeel te zijn van een groep voor veel jongeren groot.
Wanneer jongeren binnen een groep negatieve ervaringen opdoen, kan dit invloed hebben op hun gevoelens, gedachten en gedrag. Wanneer de behoefte om erbij te horen sterker is dan de weerbaarheid van een jongere, bestaat het risico dat de eigenheid naar de achtergrond verdwijnt. De jongere kan zich dan steeds meer aanpassen aan de normen, verwachtingen en gedragingen die binnen de groep gelden.
Jongeren zijn van nature nieuwsgierig naar de leefwereld van leeftijdsgenoten. Ze willen begrijpen hoe anderen denken, voelen en keuzes maken. Tegelijkertijd ontdekken zij dat hun eigen interesses, mogelijkheden en ervaringen niet altijd overeenkomen met die van anderen. Hierdoor kan een innerlijk spanningsveld ontstaan. Enerzijds is er de behoefte om bij een groep te horen, anderzijds is er de behoefte om een eigen identiteit te ontwikkelen en een eigen weg te volgen.
Om aansluiting te vinden, kunnen jongeren zich tijdelijk sterk aanpassen aan hun leeftijdsgenoten. Soms nemen zij gedrag, overtuigingen of opvattingen van de dominante groep over. Ook kunnen zij zich nadrukkelijker afzetten tegen ouders, leerkrachten of andere volwassenen. Op deze manier proberen zij hun behoefte aan verbondenheid te combineren met hun ontwikkeling naar zelfstandigheid en een eigen identiteit.
Groepsinvloed en groepsdruk hoeven echter niet uitsluitend belemmerend te zijn. Sociale invloed kan ook bijdragen aan persoonlijke ontwikkeling en groei. Sommige jongeren ervaren een sterke druk om zich aan anderen aan te passen, bijvoorbeeld wanneer zij verschillen in ontwikkeling, interesses of gevoelsbeleving ervaren. Deze druk kan echter veranderen wanneer jongeren in contact komen met anderen bij wie zij herkenning vinden.
Binnen een groep van gelijkgestemden kunnen jongeren vaker erkenning, begrip en ruimte ervaren om zichzelf te zijn. Hierdoor wordt het minder noodzakelijk om zich aan te passen om erbij te horen. De groep kan dan juist een positieve invloed hebben en jongeren stimuleren om hun talenten, interesses en mogelijkheden verder te ontdekken en ontwikkelen.
Om groepsinvloed op een positieve manier te benutten, speelt de sociale omgeving een belangrijke rol. Het doel is niet om groepsdruk volledig te vermijden, maar om jongeren te ondersteunen bij het vinden van een omgeving waarin zij zich geaccepteerd en verbonden voelen. Een omgeving waarin nieuwsgierigheid, ontwikkeling en eigenheid worden gewaardeerd, kan ervoor zorgen dat de behoefte om erbij te horen juist een positieve kracht wordt.
Wanneer jongeren ervaren dat zij zichzelf mogen zijn binnen een groep, ontstaat er ruimte om kwaliteiten te laten zien, nieuwe ervaringen op te doen en uitdagingen aan te gaan. Sociale invloed kan daarmee veranderen van een druk om jezelf aan te passen naar een kracht die persoonlijke ontwikkeling ondersteunt.
De kennis en ervaringen die jongeren binnen een positieve groepsomgeving opdoen, kunnen zij vervolgens meenemen naar andere situaties. Ook wanneer zij later terechtkomen in een groep die minder goed bij hen aansluit, kunnen zij vanuit een sterker ontwikkeld gevoel van eigenheid en verbondenheid beter hun eigen grenzen herkennen en bewaken, terwijl zij tegelijkertijd open kunnen blijven staan voor de invloed en perspectieven van anderen.